تعریف و تاریخچه داوجونز
میانگین صنعتی داو جونز یکی از مهمترین شاخصهای بازار سهام آمریکا بهشمار میرود. این معیار وضعیت عمومی شرکتهای بزرگ آمریکا را بهصورت روزانه بازتاب میدهد. داو جونز نخستینبار در اواخر سدهٔ نوزدهم، توسط چارلز داو، سردبیر والاستریت ژورنال با همکاری ادوارد جونز، کارشناس آمار و شریک حرفهایاش معرفی شد. از آن زمان تاکنون، این شاخص بهطور منظم توسط والاستریت ژورناذل منتشر میشود و همچنان یکی از معتبرترین ابزارها برای سنجش نبض اقتصاد ایالات متحده بهشمار میآید.
امروزه میانگین صنعتی داو جونز در کنار شاخصهایی چون S&P 500 و Nasdaq 100 و Russell 2000، در زمرهٔ مهمترین شاخصهای بورسی ایالات متحده قرار میگیرد. این شاخص نمایانگر سهام ۳۰ شرکت برجسته و فعال در بورس نیویورک و بازار Nasdaq است و اغلب برای سنجش جهتگیری معاملات و ارزیابی عملکرد شرکتهای بزرگ صنعتی به کار میرود. از همین رو، کارکرد آن با فهرستهایی مانند Fortune 500 یا S&P 500 تفاوت دارد و بیشتر بهعنوان معیاری برای سنجش حرکت بازار و فضای کلی اقتصاد شناخته میشود.
در اوایل سدهٔ بیستم، کارنامهٔ شرکتهای صنعتی معمولاً بازتابی مستقیم از رشد اقتصاد بهشمار میرفت؛ و همین پیوند، رابطهٔ میان عملکرد داو جونز و وضعیت کلی اقتصاد را استحکام بخشید. هنوز هم بسیاری از سرمایهگذاران، صعود این شاخص را نشانهای از اقتصادی نیرومند و افت آن را علامتی از کندی و ضعف میدانند.
این شاخص همگام با دگرگونیهای اقتصاد دستخوش تغییر میشود. هرگاه شرکتی اهمیت و جایگاه گذشته خود را از دست بدهد، نامش با شرکتی تازهنفستر و سازگار با روندهای روز جایگزین میشود. برای نمونه، اگر ارزش بازار یک شرکت بر اثر تنگنای مالی کاهش یابد، احتمال کنار گذاشته شدن آن از فهرست افزایش مییابد.
در محاسبهٔ این شاخص، سهام شرکتهایی که قیمت بالاتری دارند وزن بیشتری میگیرند. بنابراین هر حرکت درصدی در سهامی با بهای بالاتر، اثر پررنگتری بر نتیجه نهایی دارد. در آغاز، چارلز داو تنها میانگین سادهای از دوازده سهم تشکیلدهندهٔ شاخص میگرفت. اما با رخدادهایی مانند ادغامها و تجزیه سهام، این شیوهٔ کارآمدی خود را از دست داد و روشهای تازهتری جایگزین آن شد. چهرهٔ عددی میانگین صنعتی داو جونز را در تصویر زیر مشاهده میکنید:
نقش ضریب داو در شکلدهی به محاسبهٔ شاخص
ضریب داو برای رفع نارسایی میانگینگیری ساده پدید آمد. این ضریب، یک عدد ثابت از پیش تعیین شده است؛ که با آن میتوان اثر جابهجایی یک واحدی در هر یک از حدود ۳۰ سهم تشکیلدهندهٔ شاخص را سنجید. در مقاطعی، برای حفظ همخوانی و تداوم سطح شاخص، لازم شده این ضریب دستخوش تغییر شود. بر اساس دادههای سال ۲۰۲۴، مقدار آن برابر با ۰٫۱۵۲۶۵۳۱۲۲۳۰۶۰۸ بوده است.
بر خلاف شاخص S&P 500، داو بر پایهٔ وزندهی یا ارزش بازار محاسبه نمیشود. بلکه مجموع قیمت سهام شرکتهای عضو بر ضریب تقسیم میگردد. به همین دلیل، جابهجایی یک واحدی در قیمت هر سهم، تأثیری یکسان بر عدد نهایی شاخص میگذارد؛ فارغ از اندازه یا ارزش آن شرکت.
اجزای اصلی شاخص میانگین صنعتی داوجونز
شاخص داو جونز هنگام آغاز به کار خود در سال ۱۸۹۶ تنها ۱۲ شرکت را دربرمیگرفت. شرکتهایی که بیشتر در حوزههای صنعتی آن زمان فعالیت داشتند. از راهآهن و پنبه گرفته تا گاز، شکر، تنباکو و نفت. این فهرست در سال ۱۹۲۸ به ۳۰ شرکت افزایش یافت و از آن زمان بارها دستخوش دگرگونی شد. نخستین تغییر تنها ۳ ماه پس از معرفی نسخهٔ ۳۰ تایی شاخص رخ داد و اولین جابهجایی گسترده در سال ۱۹۳۲ صورت گرفت، که طی آن هشت سهم از فهرست کنار گذاشته شد.
داو بهطور منظم بازبینی میشود و شرکتهایی که دیگر با معیارهای تعیینشده همخوانی ندارند، با نامهای جدید و متناسب با ساختار روز اقتصاد جایگزین میگردند. در گذر زمان، این شاخص به معیاری اثرگذار برای سنجش حال و آینده اقتصاد آمریکا بدل شد و همپای دگرگونیهای اقتصادی حرکت کرد. برای نمونه، شرکت US Steel در سال ۱۹۹۱ از فهرست حذف شد و جای آن را شرکت مصالح ساختمانی مارتین ماریِتا گرفت. تغییری که بازتابی از تحول ساختاری اقتصاد آمریکا بود.
تغییرات اخیر در ترکیب شرکتهای شاخص داوجونز
با بازبینیهای دورهای شاخص، تغییرات مهمی در ترکیب شرکتهای داو جونز در طول زمان رخ داده است:
در سال ۱۹۹۷، شرکتهای Westinghouse Electric ،Bethlehem Steel ،Texaco و Woolworths جای خود را به Travelers' Group ،Johnson & Johnson ،HP Inc، و Walmart Inc دادند.
دو سال بعد، در ۱۹۹۹، Chevron Corp ،Sears Roebuck ،Union Carbide و Goodyear Tire & Rubber Co. از شاخص حذف شدند و بهجای آنها Home Depot Inc ،Intel Corporation ،Microsoft Corporation و SBC Communications افزوده شدند.
در ژوئن ۲۰۱۸، Walgreens Boots Alliance جایگزین General Electric شد. شرکتی که بعدها به چند شرکت جداگانه تقسیم گردید.
در اوت ۲۰۲۰، سه شرکت Salesforce ،Amgen Inc و Honeywell International به شاخص افزوده شدند و جایگزین ExxonMobil ،Pfizer Inc. و پیمانکار صنایع دفاعی و هوافضا Raytheon Technologies شدند. لازم به ذکر است که Raytheon همان سال پس از ادغام با United Technologies به شاخص پیوست.
در سال ۲۰۲۴ نیز تغییرات مهمی انجام شد: در فوریه، Amazon.com Inc جای Walgreens را گرفت. این تغییر پس از تجزیه سهام Walmart صورت گرفت که وزن آن در شاخص کاهش یافته بود. در نوامبر ۲۰۲۴، NVIDIA Corp جایگزین Intel شد. این تغییر نشاندهندهٔ رشد چشمگیر NVIDIA در بخش نیمههادیها، بهویژه با پیشرفتهایش در فناوری هوش مصنوعی بود.
همچنین Sherwin-Williams جای Dow Inc را گرفت. شرکتی شناختهشده بهخاطر طیف گستردهٔ محصولات رنگ و پوشش و عملکرد قوی در بازار، که بهطور قابل توجهی بهتر از Dow عمل کرده است. این شرکت از زمان تجزیه از DowDuPont با مشکلاتی مواجه بوده.
این تغییرات تازه، پنجاه و سومین اصلاح شاخص داو جونز از زمان تأسیس آن در سال ۱۸۹۶ بهشمار میرود و نمایانگر تمایل شاخص بهسمت شرکتهایی است که در صنایع خود بیشترین ارتباط و اهمیت را دارند.
رویدادهای مهم در تاریخچهٔ شاخص داوجونز
- ۱۵ مارس ۱۹۳۳: بزرگترین رشد درصدی یکروزهٔ شاخص در دوران بازار نزولی دههٔ ۱۹۳۰ رخ داد و داو ۱۵.۳۴٪ افزایش یافت، با رشد ۸.۲۶ واحد و بسته شدن در ۶۲.۱۰.
- ۱۹ اکتبر ۱۹۸۷: بزرگترین سقوط درصدی یکروزه در تاریخ شاخص، معروف به «دوشنبه سیاه»، اتفاق افتاد و داو ۲۲.۶۱٪ کاهش یافت. هیچ دلیل واضحی برای این سقوط وجود نداشت. هرچند معاملات برنامهای ممکن است عامل مؤثری بوده باشد.
- ۱۷ سپتامبر ۲۰۰۱: چهارمین افت بزرگ یکروزه از نظر واحد و بزرگترین در زمان خود، در اولین روز معاملاتی پس از حملات ۱۱ سپتامبر رخ داد. داو ۶۸۴.۸۱ واحد یا حدود ۷.۱٪ کاهش یافت. با این حال، شاخص پیش از این تاریخ نیز نزولی بود و بین ۲ ژانویه تا ۱۰ سپتامبر بیش از ۱۰۰۰ واحد کاهش را تجربه کرده بود. پس از حملات، داو بهبود یافت و در پایان سال بالای ۱۰,۰۰۰ بسته شد.
- ۳ مه ۲۰۱۳: داو برای نخستین بار از مرز ۱۵,۰۰۰ واحد عبور کرد.
- ۲۵ ژانویه ۲۰۱۷: شاخص برای نخستین بار بالای ۲۰,۰۰۰ واحد بسته شد.
- ۴ ژانویه ۲۰۱۸: داو برای نخستین بار بالای ۲۵,۰۰۰ واحد بسته شد، در ۲۵,۰۷۵.۱۳ واحد.
- ۱۷ ژانویه ۲۰۱۸: بسته شدن شاخص در ۲۶,۱۱۵.۶۵ واحد، نخستین عبور از مرز ۲۶,۰۰۰ بود.
- ۵ فوریه ۲۰۱۸: داو رکورد سقوط ۱,۱۷۵.۲۱ واحدی را ثبت کرد.
- ۲۶ دسامبر ۲۰۱۸: بیشترین رشد یکروزه شاخص در واحد ثبت شد: ۱,۰۸۶.۲۵ واحد.
- ۱۱ ژوئیه ۲۰۱۹: شاخص برای نخستین بار از ۲۷,۰۰۰ عبور کرد.
- ۱۲ فوریه ۲۰۲۰: داو به بالاترین نقطه پیش از پاندمی، یعنی ۲۹,۵۵۱.۲۵ واحد رسید.
- مارس ۲۰۲۰: داو در جریان پاندمی کرونا سقوط شدیدی را تجربه کرد و برای نخستین بار به زیر ۲۰,۰۰۰ واحد رسید. با افت ۳,۰۰۰ واحدی در یک روز و نوسانات چند هزار واحدی در روزهای متوالی. در ۱۱ مارس ۲۰۲۰، شاخص رسماً وارد بازار نزولی شد و طولانیترین روند صعودی تاریخ که از مارس ۲۰۰۹ آغاز شده بود، پایان یافت.
- ۱۶ نوامبر ۲۰۲۰: داو بالأخره رکورد پیش از کرونا را شکست و به ۲۹,۹۵۰.۴۴ واحد رسید.
- ۲۴ نوامبر ۲۰۲۰: شاخص برای نخستین بار از مرز ۳۰,۰۰۰ واحد عبور کرد و در ۳۰,۰۴۵.۸۴ بسته شد.
- ۱۲ و ۲۳ ژوئیه ۲۰۲۱: داو برای نخستین بار بالای ۳۵,۰۰۰ معامله شد و در پایان روز ۲۳ ژوئیه نیز بسته شد.
- نوامبر ۲۰۲۱: شاخص برای نخستین بار بالای ۳۶,۰۰۰ واحد معامله شد.
- ۴ ژانویه ۲۰۲۲: داو به ۳۶,۷۹۹.۶۵ واحد رسید که رکورد جدیدی بود.
- ۱۶ مه ۲۰۲۴: داو برای نخستین بار از مرز ۴۰,۰۰۰ واحد عبور کرد.
نتیجهگیری
شاخص داو جونز یکی از شاخصهای برجسته و پر پیگیری بازار سهام است که عملکرد ۳۰ شرکت بزرگ و شناختهشده آمریکایی را دنبال میکند و همزمان بهعنوان معیاری برای سنجش وضعیت اقتصاد ایالات متحده عمل میکند. از آنجا که این شاخص بر اساس قیمت سهام وزندهی میشود، تغییرات شرکتهایی با قیمت بالاتر تأثیر بیشتری بر نوسانات آن دارند. نکتهای که سرمایهگذاران هنگام تحلیل عملکرد شاخص باید در نظر داشته باشند. ترکیب داو در طول زمان تغییر کرده تا بازتابدهنده تحولات اقتصادی و جایگاه شرکتهای پیشرو باشد و به این ترتیب، شاخص به معیاری پویا برای رصد روندهای بازار بدل شده است. با این حال، تمرکز آن بر شرکتهای بزرگ است و نمایندگی شرکتهای کوچک یا برخی بخشها را ندارد. ضریب داو نیز نقش مهمی در حفظ ثبات شاخص ایفا میکند و با تنظیماتی نظیر تجزیه سهام و تغییرات ساختاری، هماهنگی و تداوم شاخص را تضمین میکند.
برای شروع معامله بر روی نماد داوجونز میتوانید از حسابهای رایگان وان پراپ استفاده کنید تا با ساز و کار این شاخص بهتر آشنا شوید.